Calor, Rubor, Tumor… η αόρατη φλόγα που κρύβεται στις αρτηρίες

Αν τσιμπηθούμε από ένα αγκάθι, το σημείο κοκκινίζει, πρήζεται και είναι ζεστό. Το ίδιο μπορεί να συμβεί αν πιέσουμε ένα σπυράκι. Αυτή η αντίδραση του οργανισμού λέγεται φλεγμονή και κλασικά περιγράφεται από μια τριάδα με λατινικά ονόματα: rubor (κοκκινίλα), calor (θερμότητα) και tumor (πρήξιμο, οίδημα).

Την τριάδα rubor–calor–tumor την περιέγραψε πρώτος τον 1ο αιώνα μ.Χ. ο Κέλσος (Aulus Cornelius Celsus), Ρωμαίος λόγιος και όχι επαγγελματίας γιατρός. Έζησε περίπου από το 25 π.Χ. έως το 50 μ.Χ. και πιθανότατα καταγόταν από την Ιταλία. Στο έργο του De Medicina συγκέντρωσε και συστηματοποίησε την ελληνική και ρωμαϊκή ιατρική γνώση της εποχής του, αφήνοντας μια πολύτιμη πηγή για την ιατρική και τη χειρουργική της αρχαιότητας.

Πολλούς αιώνες αργότερα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η αθηροσκλήρωση, για παράδειγμα στα στεφανιαία αγγεία, δεν είναι απλώς η παθητική συσσώρευση λιπιδίων, αλλά μια χρόνια φλεγμονώδης διαδικασία. Μετά από ένα πρόδρομο στάδιο, όπως η μακροχρόνια αρρύθμιστη υπέρταση ή άλλοι επιβαρυντικοί παράγοντες, τα λιπίδια επικάθονται στο τοίχωμα της αρτηρίας και ο οργανισμός αρχίζει να αντιμετωπίζει αυτή τη βλάβη σαν φλεγμονή.

Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ανακάλυψη προέρχεται από τον Έλληνα καρδιολόγο Χριστόδουλο Στεφανάδη και την ομάδα του στην Αθήνα στο Ιπποκράτειο νοσοκομείο. Τη δεκαετία του 1990 και στις αρχές των 2000, οι μετρήσεις τους με ειδικούς αισθητήρες κατέγραψαν ότι οι αθηρωματικές πλάκες εμφανίζουν τοπική αύξηση της θερμοκρασίας πριν ραγούν, δηλαδή ένα είδος “calor”, ανάλογο με αυτό της κοινής φλεγμονής. Αυτή η παρατήρηση επιβεβαιώνει ότι η φλεγμονώδης διαδικασία στις πλάκες ακολουθεί, με έναν τρόπο, την ίδια κλασική τριάδα που περιέγραψε ο Κέλσος: κοκκινίλα, θερμότητα και πρήξιμο, αν και εδώ τα “σημάδια” είναι κυρίως εσωτερικά και μετρήσιμα με τεχνολογία.

 O καθηγητής καρδιολογίας Χριστόδουλος Στεφανάδης

Δυστυχώς, δεν υπάρχει τρόπος να ειδοποιούμαστε εγκαίρως όταν “ανεβαίνουν οι βαθμοί” μέσα σε μια αρτηρία, αλλά γνωρίζουμε τον βασικό “πυροσβέστη” αυτής της φλεγμονής, τις στατίνες, που μειώνουν τα λιπίδια και περιορίζουν τη φλεγμονώδη δραστηριότητα της πλάκας.

Επιμέλεια Δημήτριος Φυλακτόπουλος MD PhD