Η ταινία «Citizen Kane» (1941), σε σκηνοθεσία και πρωταγωνιστικό ρόλο του Όρσον Γουέλς, θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα στην ιστορία του παγκόσμιου κινηματογράφου. Δεν ξεχωρίζει μόνο για την πρωτοποριακή της τεχνική, αλλά και για τον βαθύ στοχασμό της πάνω στη δύναμη, τη μνήμη και τη μοναξιά. Μέσα από μια μη γραμμική αφήγηση, η ταινία προσπαθεί να φωτίσει τη ζωή ενός πανίσχυρου αλλά εσωτερικά τραγικού ανθρώπου.
Η ιστορία ξεκινά με τον θάνατο του Τσαρλς Φόστερ Κέιν, ενός μεγιστάνα του Τύπου, στο απομονωμένο και επιβλητικό του κτήμα, το Ξανάδου. Η τελευταία του λέξη, «Rosebud», προκαλεί μυστήριο και γίνεται η αφορμή για την εξέλιξη της πλοκής. Ένας δημοσιογράφος αναλαμβάνει να ερευνήσει τη ζωή του Κέιν, προσπαθώντας να ανακαλύψει τη σημασία αυτής της λέξης και, μέσα από αυτήν, να κατανοήσει ποιος ήταν πραγματικά ο άνθρωπος πίσω από τον μύθο.
Η αφήγηση ξετυλίγεται μέσα από συνεντεύξεις με ανθρώπους που γνώρισαν τον Κέιν σε διαφορετικές φάσεις της ζωής του: τον παλιό του συνεργάτη, τον καλύτερό του φίλο, τις συζύγους του και τον πιστό του μπάτλερ. Κάθε μαρτυρία προσθέτει ένα κομμάτι στο παζλ, χωρίς όμως να δίνει μια ολοκληρωμένη εικόνα. Έτσι, ο θεατής αντιλαμβάνεται ότι η αλήθεια για έναν άνθρωπο δεν είναι ποτέ μία και αντικειμενική, αλλά διαμορφώνεται από υποκειμενικές εμπειρίες και μνήμες.
Ο Κέιν παρουσιάζεται αρχικά ως ένα φτωχό παιδί που αποχωρίζεται βίαια την οικογένειά του, όταν μια απρόσμενη κληρονομιά αλλάζει τη μοίρα του. Αυτή η στιγμή λειτουργεί καθοριστικά για όλη του τη ζωή. Αν και αποκτά τεράστια πλούτη και επιρροή, φαίνεται πως χάνει από νωρίς την αθωότητα και την αίσθηση της πραγματικής αγάπης. Ως ενήλικας, χρησιμοποιεί τη δύναμη των εφημερίδων του για να επηρεάζει την κοινή γνώμη, να προβάλλει τον εαυτό του και να επιβάλλει τη θέλησή του στους άλλους.
Παρά τις επαγγελματικές του επιτυχίες, η προσωπική του ζωή χαρακτηρίζεται από αποτυχίες. Οι σχέσεις του διαλύονται, καθώς η ανάγκη του για έλεγχο και επιβεβαίωση τον απομονώνει. Ο Κέιν επιδιώκει την αγάπη, αλλά συχνά τη συγχέει με την ιδιοκτησία και την εξουσία. Το μεγαλοπρεπές Ξανάδου, σύμβολο του πλούτου του, καταλήγει να είναι μια φυλακή μοναξιάς.
Η λέξη «Rosebud» αποκτά τελικά έναν βαθιά συμβολικό χαρακτήρα. Δεν αντιπροσωπεύει απλώς ένα αντικείμενο ή μια ανάμνηση, αλλά ολόκληρη την παιδική ηλικία που χάθηκε και την απλή ευτυχία που ο Κέιν δεν κατάφερε ποτέ να ξαναβρεί. Η ταινία υπογραμμίζει έτσι την ιδέα ότι η υλική επιτυχία δεν εγγυάται την ανθρώπινη πληρότητα.
Το «Citizen Kane» ξεχωρίζει επίσης για την καινοτόμο κινηματογράφηση, τη χρήση του βάθους πεδίου, τα ασυνήθιστα πλάνα και τη σύνθετη δομή της αφήγησης. Όλα αυτά υπηρετούν το κεντρικό της θέμα: την αδυναμία να κατανοήσουμε πλήρως έναν άνθρωπο μέσα από τη φήμη και την εξωτερική εικόνα του. Πρόκειται για μια ταινία που παραμένει διαχρονική, προκαλώντας τον θεατή να αναρωτηθεί τι δίνει τελικά νόημα στη ζωή.
