Η ταινία «M – Μια πόλη ψάχνει τον δολοφόνο» (1931) του Φριτς Λανγκ αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα στην ιστορία του παγκόσμιου κινηματογράφου και ορόσημο του γερμανικού εξπρεσιονισμού, αλλά και του πρώιμου ομιλούντος σινεμά. Πρόκειται για ένα σκοτεινό κοινωνικό δράμα και θρίλερ που εξετάζει το έγκλημα, τον φόβο και τη συλλογική ευθύνη μέσα σε μια μεγαλούπολη που βρίσκεται σε κατάσταση πανικού.
Η υπόθεση εκτυλίσσεται σε μια γερμανική πόλη, όπου μια σειρά δολοφονιών παιδιών έχει προκαλέσει τρόμο στους κατοίκους. Ο αόρατος δράστης, γνωστός μόνο ως «Μ», δεν εμφανίζεται ανοιχτά για μεγάλο μέρος της ταινίας, όμως η παρουσία του γίνεται αισθητή παντού: στις προειδοποιήσεις των γονιών, στα ανήσυχα βλέμματα στους δρόμους και στη βαριά ατμόσφαιρα καχυποψίας. Ο φόβος διαβρώνει την καθημερινότητα, μετατρέποντας την πόλη σε έναν κλειστοφοβικό χώρο όπου κανείς δεν εμπιστεύεται κανέναν.
Η αστυνομία, υπό τεράστια κοινωνική πίεση, εξαπολύει μαζικές έρευνες και ελέγχους. Οι συνεχείς επιχειρήσεις, όμως, διαταράσσουν και τον υπόκοσμο της πόλης, καθώς οι εγκληματίες μικρής κλίμακας δυσκολεύονται να συνεχίσουν τις δραστηριότητές τους. Έτσι, οι ίδιοι αποφασίζουν να βρουν τον δολοφόνο πρώτοι, ώστε να επανέλθει η «ισορροπία» στον κόσμο τους. Με αυτόν τον τρόπο, η ταινία δημιουργεί μια παράλληλη έρευνα: από τη μία πλευρά η επίσημη δικαιοσύνη και από την άλλη η άτυπη, σκοτεινή δικαιοσύνη του υποκόσμου.
Ο ίδιος ο δολοφόνος, τον οποίο υποδύεται ο Πίτερ Λόρε, παρουσιάζεται όχι ως απλό «τέρας», αλλά ως ένας άνθρωπος βασανισμένος από εσωτερικές παρορμήσεις που δεν μπορεί να ελέγξει. Η ερμηνεία του Λόρε είναι από τις πιο εμβληματικές στην ιστορία του κινηματογράφου, καθώς αποδίδει με ένταση την ψυχολογική σύγκρουση του χαρακτήρα: τον τρόμο που προκαλεί στους άλλους και, ταυτόχρονα, τον τρόμο που βιώνει ο ίδιος από τον εαυτό του. Η ταινία δεν δικαιολογεί τις πράξεις του, αλλά προσπαθεί να φωτίσει την ανθρώπινη διάσταση πίσω από το έγκλημα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η χρήση του ήχου. Ο Λανγκ αξιοποιεί τη σιωπή, τους απόκοσμους θορύβους της πόλης και ένα επαναλαμβανόμενο μουσικό μοτίβο (ένα σφύριγμα) για να υποδηλώσει την παρουσία του δολοφόνου, ακόμα κι όταν δεν εμφανίζεται στην οθόνη. Αυτή η τεχνική δημιουργεί ένταση και δείχνει πώς ο φόβος μπορεί να λειτουργεί ψυχολογικά, χωρίς την ανάγκη συνεχούς δράσης.
Στο αποκορύφωμα της ταινίας, ο «Μ» συλλαμβάνεται από τον υπόκοσμο και οδηγείται σε μια αυτοσχέδια «δίκη». Εκεί τίθενται κρίσιμα ηθικά ερωτήματα: ποιος έχει το δικαίωμα να κρίνει και να τιμωρεί; Είναι η εκδίκηση ισοδύναμη με τη δικαιοσύνη; Και πώς μια κοινωνία αντιμετωπίζει το απόλυτο κακό χωρίς να χάσει την ανθρωπιά της;
Το «M» δεν είναι απλώς μια αστυνομική ιστορία. Είναι ένα βαθύ σχόλιο πάνω στον κοινωνικό πανικό, στη λειτουργία της δικαιοσύνης και στα όρια της ανθρώπινης ευθύνης. Για αυτόν τον λόγο παραμένει διαχρονικό και επίκαιρο, σχεδόν έναν αιώνα μετά την πρώτη του προβολή.
