Το Κοντσέρτο για πιάνο αρ. 3 σε ντο μείζονα, έργο 26 του Σεργκέι Προκόφιεφ είναι ένα από τα πιο δημοφιλή και συχνά εκτελούμενα έργα του 20ού αιώνα για πιάνο και ορχήστρα. Ολοκληρώθηκε το 1921 και συνδυάζει με μοναδικό τρόπο τη δεξιοτεχνική λάμψη, τον ρυθμικό δυναμισμό και τη χαρακτηριστική ειρωνική διάθεση του συνθέτη, χωρίς να χάνει τη λυρικότητα και τη μελωδική του γοητεία.
Το έργο αποτελείται από τρία μέρη, με συνολική διάρκεια περίπου 27–30 λεπτά. Παρότι είναι εξαιρετικά απαιτητικό τεχνικά για τον σολίστ, δεν πρόκειται για επίδειξη δεξιοτεχνίας χωρίς ουσία· το πιάνο λειτουργεί ως οργανικό μέρος της συμφωνικής δομής και διαλέγεται διαρκώς με την ορχήστρα.
Το πρώτο μέρος (Andante – Allegro) ξεκινά απροσδόκητα ήρεμα, με ένα απλό, σχεδόν παιδικό θέμα στο κλαρινέτο, το οποίο δημιουργεί μια ατμόσφαιρα φαινομενικής αθωότητας. Σύντομα όμως το πιάνο εισβάλλει με ζωηρή ενέργεια, αιχμηρούς ρυθμούς και λαμπερά περάσματα. Η μουσική εναλλάσσει λυρικές στιγμές με έντονες, μηχανικές εξάρσεις, χαρακτηριστικές του μοντερνιστικού ύφους του Προκόφιεφ. Παρά τις τονικές τολμηρές στιγμές, η μορφή παραμένει σαφής και ισορροπημένη, θυμίζοντας την κλασική παράδοση που ο συνθέτης συχνά επαναπροσδιόριζε.
Το δεύτερο μέρος (Tema con variazioni) βασίζεται σε ένα απλό, κομψό θέμα, το οποίο ακολουθείται από πέντε παραλλαγές. Κάθε παραλλαγή αποκαλύπτει διαφορετική όψη του μουσικού χαρακτήρα του έργου: από παιχνιδιάρικη ειρωνεία και σαρκασμό μέχρι βαθιά λυρικές και στοχαστικές στιγμές. Εδώ ο Προκόφιεφ δείχνει τη δεξιοτεχνία του στη μορφή, αλλά και την ικανότητά του να μεταμορφώνει ένα λιτό θέμα σε πλούσιο μουσικό υλικό με μεγάλη εκφραστική ποικιλία.
Το τρίτο μέρος (Allegro, ma non troppo) είναι εκρηκτικό, γεμάτο ρυθμική ένταση και ενέργεια. Το πιάνο κυριαρχεί με τολμηρά μοτίβα, γρήγορα περάσματα και έντονες τονικές αντιθέσεις. Παρά τη φαινομενική τραχύτητα, το μέρος διαθέτει χιούμορ και μια αίσθηση θριαμβευτικής κατάληξης, οδηγώντας το έργο σε ένα λαμπρό και δυναμικό φινάλε.
Το Πιάνο Κοντσέρτο αρ. 3 συνοψίζει ιδανικά το προσωπικό ύφος του Προκόφιεφ: μοντέρνο αλλά προσιτό, αιχμηρό αλλά λυρικό, τεχνικά απαιτητικό αλλά βαθιά μουσικό. Γι’ αυτό και παραμένει βασικό έργο του ρεπερτορίου, αγαπητό τόσο στους πιανίστες όσο και στο κοινό, αποδεικνύοντας ότι η καινοτομία μπορεί να συνυπάρχει με τη δραστική επικοινωνία και την εκφραστική δύναμη.
