Από τον Τάσο Παπαναγιώτου

 

1001388 396527743810416 1826741382 n7

 

Μέσα στην ευημερία του ’50, αγνοώντας τις ψυχροπολεμικές κόντρες και το κυνήγι μαγισσών του Μακάρθι, μια νέα γενιά βράζει αντιδρώντας στη συντηρητική καθημερινότητα, περιβαλλόμενη από ένα καταναλωτικό πανηγύρι νέων αυτοκίνητων και δρόμων, αστραφτερών οικιακών συσκευών και φρεσκοβαμμένων σπιτιών. Με την Ευρώπη σε ανοικοδόμηση και με ανάγκη για «Αμερικανικά αγαθά», ο καταναλωτικός τομέας δουλεύει σε οικονομικό παροξυσμό. Ανέσεις που μέχρι πρότινος ήταν τα παιχνίδια μιας ανώτερης τάξης ―όπως τα μοντέρνα ψυγεία, τα ανοιχτά αυτοκίνητα και οι τηλεοράσεις— πλέον αποτελούν «αναγκαιότητες» των μέσων στρωμάτων. Μια τέτοια ζήτηση, που αυξανόταν σταδιακά από το τέλος της Μεγάλης Ύφεσης και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι και τα χρόνια του ’50, έκανε την αγορά κατοικίας για πρώτη φορά τόσο προσιτή. Στα ολόφρεσκα προάστια, οι έφηβοι, βαριεστημένοι θεατές της ζωής των γονιών τους, περίμεναν κάτι νέο, αποκλειστικά δικό τους. Το Ροκ Εντ Ρολ έρχεται, μαζί και με τα μισητά του είδωλα.

 

Βέβαια δεν ήταν όλα τόσο ρόδινα όσο φαίνονταν. Πίσω από τη γυαλάδα του καινούργιου, ένα μικρό γκρουπ επικριτών και αντικομφορμιστών, επιδείκνυαν τα ελαττώματα της ζωής στα προάστια ―αυτής που θεωρούσαν «άψυχη»—- και μιας κυβέρνησης, με δύναμη ανεξέλεγκτη, που λίγη διάθεση είχε να ασχοληθεί με τη διχασμένη φυλετικά Αμερική. Οι πρώτες συμμορίες των τεντυ μποις, οι άνεργοι, η εμφάνιση των γκέτο, ήταν σημάδια ανησυχητικά, που μπροστά στην ευημερία και την αποστασιοποίηση από τη μιζέρια του παρελθόντος (’30 και ’40), οι πολλοί προτιμούσαν να παραβλέψουν.
Το ροκ εντ ρολ ήταν όλα όσα τα 50’s των προαστίων δεν ήταν. Όσο οι γονείς της δεκαετίας άκουγαν τα «ακίνδυνα» των Frank Sinatra και Perry Como, τα παιδιά τους στροβιλίζονταν σε έναν τελείως νέο ρυθμό. Η νέα αυτή γενιά, μεγαλύτερη από όλες όσες προηγήθηκαν, ξόδευε με άνεση σε δίσκους και φωνογράφους και χορεύοντας κέρδισε την αυτονομία της, μια θέση ευδιάκριτη και διαφορετική από αυτή των ενηλίκων.

 

Πότε γεννήθηκε το ροκ εντ ρολ; Oι μελετητές θα πουν το 1935 —τη χρονιά που ο Elvis Aron Presley ήρθε στη ζωή— ή νωρίτερα πίσω στα χρόνια του ’30 και τον Jimmie Rogers. Κάποιοι θα πουν το 1928, με το Bull Doze Blues του Henry Thomas ή το 1949, με το Wine Spo-De-O-De του Stick McGhee. Άλλοι θα μιλήσουν για το 1948, όταν τεχνολογία και ποπ κουλτούρα συγκλίνουν στις βάσεις του νέου ήχου. Ήταν τότε που μεταπολεμικά και στην ακμή της Swing περιόδου, χάρη στην ανάμιξη Αμερικανών διαφορετικών προελεύσεων και παραδόσεων, μια νέα μουσική θα έβρισκε το δρόμο της προς τα ραδιοκύματα. Ένα λευκό και μαύρο μείγμα θα μπει στη «φόρμα» του Μισισιπή, και φτιαγμένο απ’ τα μπλουζ και την καντρυ της υπαίθρου, θα ταξιδέψει από το Detroit σε ολόκληρη τη χώρα. Όταν πια η λευκή ποπ μπολιαστεί στο ίδιο μεταπολεμικό ιδίωμα με τα ρυδμ εντ μπλουζ, το ροκ εντ ρολ θα έρθει σαν το πιο λογικό προϊόν.
Ένα μουσικό είδος δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Σταδιακά θα εξελιχθεί μέχρι εκεί που χρονικά κάποια ερμηνεία, έκδοση ή ηχογράφηση, θα αφήσει τους ακροατές να ανακαλύψουν την αυθεντικότητα του. Πρώτος ο ντισκ τζοκευ Αlan Freed, δανείζεται από το My Baby Rocks Me With A Steady Roll και επινοεί τον όρο. Η χρήση των «rock, roll, rock and roll» μέτρα ήδη χρόνια στην παράδοση των μπλουζ, πάντα σχετιζόμενη με το σεξ. Στο νέο πλαίσιο, ο ήχος με τις ηλεκτρικές κιθάρες, τη ρυθμική offbeat βάση και τους απλοϊκούς στίχους, παντρεύεται με διαφορετικά μουσικά στυλ (ρυδμ εντ μπλουζ, καντρυ και γκοσπελ).

 

Στα χρόνια της πρώτης μεγάλης εσωτερικής μετανάστευσης, Αφροαμερικανοί καταφθάνουν στις πόλεις του Βορρά κουβαλώντας ελκυστικές για τους νέους των προαστίων, ρυδμ εντ μπλουζ μελωδίες. Ο «ραδιοφωνικός ρατσισμός» όμως και οι δεδομένες φυλετικές διακρίσεις, αποκλείουν τους σημαντικότερους εκπροσώπους αυτού του ήχου από τα ραδιοκύματα. Το σόου του Alan Freed, που πρωτοπορεί και διαβλέπει μια νέα μουσική εποχή, θα κερδίσει ένα περίεργο —και ενθουσιασμένο με την τολμηρή καινοτομία— κοινό.
Το υπάρχον όμως σύστημα δε θα εγκατέλειπε έτσι εύκολα τον αγώνα για τη διατήρηση του μουσικού statusquo, παρ’ όλο που κάθε προηγούμενη προσπάθεια λευκών καλλιτεχνών να διασκευάσουν ρυδμ εντ μπλουζ τραγούδια, είχε οδηγήσει σε άνευρες —χωρίς την καρδιά και ψυχή του αυθεντικού— επανεκτελέσεις (βλέπε: ο Pat Boone τραγουδά Little Richard). H αναζήτηση για το λευκό που θα υποστήριζε πειστικά τον αφροαμερικανικό ήχο είχε ξεκινήσει.

 

 

 

1398246_389614354501755_2018110185_o.jpg

 

Την απάντηση ψάχνει και βρίσκει ο Sam Phillips, παραγωγός δίσκων από το Μέμφις του Τενεσσί, στο πρόσωπο ενός φιλόδοξου νεαρού. Ο Elvis Presley, με το βαθύ Νότιο ηχόχρωμα και τα μισόκλειστα χείλη, θα κάνει με ευκολία, έναν παλιό ήχο τελείως δικό του. Από το Μέμφις και το μικρό στούντιο της SunRecords (που πρώτο έγραψε το 1951 σε βινύλιο τον προπομπό του ροκ εντ ρολ, το Rocket88 του Jackie Brenston), οι ηχογραφήσεις τους θα ταξιδέψουν σε άλλες πόλεις, και η ζήτηση θα κάνει τον Elvis —μέσα σε λιγότερο από δυο χρόνια— το πιο δημοφιλές όνομα της βιομηχανίας. Mε την πόρτα για την αποδοχή του ροκ εντ ρολ πλέον ανοιχτή, αφροαμερικανοί καλλιτέχνες μεταπηδούν από τα AM και τις πρώτες διστακτικές κυκλοφορίες, παίρνοντας τη θέση τους στους τοίχους των εφηβικών δωματίων και τους γυμνασιακούς χορούς. Οι Chuck Berry, Fats Domino και Little Richard, παιδιά της νότιας υπαίθρου, γνωρίζουν ευρεία επιτυχία. Λευκοί ερμηνευτές όπως ο Buddy Holly και ο Jerry Lee Lewis, απολαμβάνουν την καλλιτεχνική ελευθέρια του νέου πλαισίου, στυλιζάρουν το είδος και καταξιώνονται εμπορικά.

 

 

560808_396526640477193_1778605220_nh.jpg

 

Την απάντηση ψάχνει και βρίσκει ο Sam Phillips, παραγωγός δίσκων από το Μέμφις του Τενεσσί, στο πρόσωπο ενός φιλόδοξου νεαρού. Ο Elvis Presley, με το βαθύ Νότιο ηχόχρωμα και τα μισόκλειστα χείλη, θα κάνει με ευκολία, έναν παλιό ήχο τελείως δικό του. Από το Μέμφις και το μικρό στούντιο της SunRecords (που πρώτο έγραψε το 1951 σε βινύλιο τον προπομπό του ροκ εντ ρολ, το Rocket88 του Jackie Brenston), οι ηχογραφήσεις τους θα ταξιδέψουν σε άλλες πόλεις, και η ζήτηση θα κάνει τον Elvis —μέσα σε λιγότερο από δυο χρόνια— το πιο δημοφιλές όνομα της βιομηχανίας. Mε την πόρτα για την αποδοχή του ροκ εντ ρολ πλέον ανοιχτή, αφροαμερικανοί καλλιτέχνες μεταπηδούν από τα AM και τις πρώτες διστακτικές κυκλοφορίες, παίρνοντας τη θέση τους στους τοίχους των εφηβικών δωματίων και τους γυμνασιακούς χορούς. Οι Chuck Berry, Fats Domino και Little Richard, παιδιά της νότιας υπαίθρου, γνωρίζουν ευρεία επιτυχία. Λευκοί ερμηνευτές όπως ο Buddy Holly και ο Jerry Lee Lewis, απολαμβάνουν την καλλιτεχνική ελευθέρια του νέου πλαισίου, στυλιζάρουν το είδος και καταξιώνονται εμπορικά.

 

Συχνά, η μελέτη του Ροκ Εντ Ρολ παρακάμπτει την πρωτοπορία του Εlvis και δικαιωματικά θυμάται τον Bill Haley για το Rock Around The Clock των 25 εκατομμυρίων δίσκων. Δυο χρόνια πριν, το Crazy, Man, Crazy, ένα αυθεντικό αμάγαλμα καντρυ και ρυδμ εντ μπλουζ, σημειώνει τον Haley ως τον πρώτο καλλιτέχνη με ροκ εντ ρολ κυκλοφορία στο ποπ τσαρτ του Billboard. Παρόν μουσικά στο περισσότερο των ‘50s, θα εμφανιστεί σε σειρά εφηβικών ταινιών (το Blackboard Jungle του 1955). Πόσο σημαντικό ήταν το Rock Around The Clock;

 

«Πριν γίνει επιτυχία, το καλοκαίρι του 1955 και με σχεδόν ένα χρόνο από την κυκλοφορία του, το Ροκ Εντ Ρολ ήταν ουσιαστικά μια μυστική μόδα, κάτι που τα παιδιά άκουγαν σχεδόν κρυφά.»

 

AlexFrazer- Harrison (δημοσιογράφος)

 

Αυτές οι σκόρπιες πληροφορίες για το πως ο Haley προσέδωσε την καντρυ οπτική του στο μοντέλο των «μαύρων» ρυθμικών δίσκων που θαύμαζε, μαζί και με περιπτώσεις όπως αυτή του Good Rocking Tonight (του τραγουδιού του Wyonnie Harris που ο Elvis «τράβηξε» από τα τέλη του ’40, προσεγγίζοντας διαφορετικά), προσπαθούν να εξηγήσουν αυτό το μουσικό ανακάτεμα δυο παραδόσεων. Αυτό που το έκανε να φαίνεται καινούργιο, ήταν ακριβώς αυτά τα συστατικά. Χωρίς ανάλυση και κατανόηση της ιστορίας της λαϊκής μουσικής των μαύρων, της καντρυ-γουεστερν και του κοντινού στο ροκ εντ ρολ rockabilly, των φυλετικών σχέσεων, των τεχνολογικών εξελίξεων και της βιομηχανίας των χρόνων του ’50, κάποιος θα μπορούσε να καταλήξει εύκολα αλλά λανθασμένα στο συμπέρασμα πως το ροκ εντ ρολ απλά εμφανίστηκε ξαφνικά.

 

1395376_390248004438390_245741500_nj.jpg

 

Βασισμένο σε τρεις καινοτομίες και την καταλυτική επίδραση τους (ηλεκτρική κιθάρα, δωδεκάιντσος δίσκος και ραδιοφωνικό τρανζίστορ), το Ροκ Εντ Ρολ συνταράσσει την Αμερική, όσο οι έφηβοι επιδεικτικά επαναστατούν απέναντι στην μουσική των γονιών τους. Αηδιασμένη από τον ήχο και το στυλ χορού, η εκκλησία δαιμονοποιεί τη νέα μόδα. Με το ροκ εντ ρολ να πηγάζει από τις κατώτερες τάξεις και τα περιθωριοποιημένα γκρουπ, τα «λευκά» μέσα στρωματά πιέζουν και πετυχαίνουν την απαγόρευση μετάδοσης σε σταθμούς και σχολεία ανά την χώρα. Η φωνή του πλήθους όμως είναι δυνατότερη. Όταν ο Elvis Presley θα εμφανιστεί στην τηλεοπτική εκπομπή του Ed Sullivan, τα νούμερα της τηλεθέασης θα γίνουν ένδειξη δυναμικής του φαινομένου, της ενδεχόμενης εμπορικότητας του. Με την νέα γενιά να απαλλάσσεται από την στρατιωτική θητεία και ζώντας στην ασφάλεια της εποχής, το μόνο που φαίνεται να θέλει είναι η εκτόνωση της έντασης που σιγοβράζει κάτω από την επιφάνεια της μεταπολεμικής Αμερικής. To Ροκ Εντ Ρολ έρχεται μόνο για να ενώσει. Το λευκό με το μαύρο, το αστικό με το αγροτικό, το βόρειο με το νότιο.

 

«Το Ροκ Εντ Ρολ είναι ο πιο βίαιος, άσχημος, έκφυλος και φαύλος τρόπος έκφρασης. Με απλά λόγια ένα βρωμερό αφροδισιακό, η πολεμική μουσική κάθε ξεμαλλιασμένου εγκληματία.»

 

 

 

 

Frank Sinatra (1957)